Καλλιεργώντας στο σπίτι τα προϊόντα της φύσης

Λαχανικά από τον κήπο σου και ας είναι… μαραμένα! Παραφράζοντας την πασίγνωστη λαϊκή ρήση «Παπούτσι από τον τόπο σου και ας είναι μπαλωμένο», οφείλουμε να αναδείξουμε τον πολύ σημαντικό ρόλο που έχει για την καθημερινότητα μας και την υγείας μας ένας οικιακός λαχανόκηπος. Η τάση για τη δημιουργία λαχανόκηπων στο σπίτι έγινε πολύ ισχυρότερη από τότε που αρχίσαμε να ανησυχούμε για την ποιότητα των αγροτικών προϊόντων, αλλά και ελέω κρίσης και ακρίβειας…

Βασικοί κανόνες

Οι βασικοί κανόνες που πρέπει να σεβαστούμε, αν θέλουμε να στεφθούν με επιτυχία οι προσπάθειές μας, είναι λίγοι, ακόμα κι αν δε διαθέτουμε καμία σχετική εμπειρία.

  • Η θέση που θα εγκαταστήσουμε τον λαχανόκηπο μας: πρέπει να προφυλάσσεται από ισχυρούς ανέμους και να λούζεται πολλές ώρες την ημέρα από το φως του ηλίου.
  • Το χώμα πρέπει να είναι γόνιμο και να στραγγίζει καλά. Ακόμα όμως και αν πρόκειται για αργιλόχωμα, μπορούμε πάντα να το βελτιώσουμε, προσθέτοντας φυλλόχωμα και κοπριά ή κομπόστ.
  • Το πότισμα θέλει λίγη προσοχή, καθώς δεν έχουν όλα τα λαχανικά τις ίδιες απαιτήσεις σε νερό.
  • Οι σπόροι είναι ένα σημαντικό θέμα. Στο φυτώριο απ’ όπου θα προμηθευτούμε τους σπόρους ή τα έτοιμα φυτά, μπορούμε να μάθουμε ποιες από τις αγαπημένες μας τροφές μπορούν να ευδοκιμήσουν στην περιοχή που μένουμε. Αξίζει τον κόπο να ψάξουμε για σπόρους από ντόπιες ποικιλίες ή να αγοράσουμε σπόρους βιολογικής γεωργίας από τα ειδικά μαγαζιά, ώστε να αποφύγουμε τα υβρίδια. Φυτεύουμε τους σπόρους σε γλαστράκια τύρφης ή σε σπορείο την κατάλληλη εποχή και σύμφωνα με τις οδηγίες που αναγράφονται στο φακελάκι τους. Φροντίζουμε ώστε το χώμα τους να είναι πάντοτε νοτισμένο – όταν πια βλαστήσουν, ένα πότισμα την ημέρα είναι συνήθως αρκετό.
  • Οι ποσότητες που χρειαζόμαστε πρέπει να υπολογιστούν από την αρχή. Για παράδειγμα, μία τετραμελής οικογένεια δεν χρειάζεται πάνω από δώδεκα ντοματιές και δέκα αγγουριές για να καλύψει τις καλοκαιρινές ανάγκες της σε αυτά τα λαχανικά. Πάντως, πρέπει πάντα να φυτεύουμε μιάμιση φορά παραπάνω σπόρο απ’ όσο υπολογίσαμε, για να αντισταθμίσουμε τις πιθανές απώλειες που θα προκύψουν.
  • Η μεταφύτευση των φυτών σε ζαρντινιέρες, γλάστρες ή στο χώμα του κήπου, εξαρτάται κυρίως από τις διαστάσεις που τελικά θα λάβουν οι ποικιλίες μας. Εκεί που προμηθευτήκαμε τους σπόρους ή τα νεαρά φυτά θα ξέρουν να μας συμβουλέψουν σχετικά.
  • Η συγκαλλιέργεια βασίζεται στις προτιμήσεις που εμφανίζουν τα διάφορα φυτά όσον αφορά τα γειτονικά τους. Οι ντοματιές, για παράδειγμα, ευνοούνται όταν γειτνιάζουν με τα καρότα και το σέλινο, αλλά δεν αντέχουν την παρέα της πατάτας. Η αγγουριά πάλι, «τρελαίνεται» για την μπιζελιά και το κρεμμύδι, αλλά δεν αναπτύσσεται καλά κοντά στα ραπανάκια.
  • Η λίπανση δεν είναι δύσκολη, γιατί οι ανάγκες των περισσότερων φυτών σε τροφή είναι γνωστές και στην αγορά κυκλοφορούν πλέον πολλά και αξιόπιστα λιπάσματα, εκτός από τη δοκιμασμένη συνταγή της χωνεμένης κοπριάς.
  • Οι εχθροί των φυτών μας μπορούν να καταπολεμηθούν με φυσικό και αβλαβή τρόπο: Ξυπνάμε μια-δυο πολύ νωρίς ή βγαίνουμε τη νύχτα μ’ ένα φακό και μαζεύουμε με τα χέρια τα αδηφάγα σαλιγκάρια. Παρασκευάζουμε ζωμούς από βότανα σαν την αψιθιά ή την τσουκνίδα, για να διατηρήσουμε σε χαμηλά επίπεδα την προσβολή από τη μελίγκρα, τα ακάρεα και τον τετράνυχο.
  • Χρήσιμες οδηγίες σχετικά με όλα τα παραπάνω θα βρούμε στα βιβλία και στους πρακτικούς οδηγούς για τη βιολογική καλλιέργεια που κυκλοφορούν σε όλα τα βιβλιοπωλεία.
  • Συμβουλές: Το κλάδεμα και την προστασία του σπιθαμιαίου «αγροκτήματός» μας από τους χειμωνιάτικους παγετούς, δε θα δυσκολευθούμε επίσης καθόλου να τα μάθουμε. Αφού ξαφνιάσουμε τους οικείους και τους γνωστούς μας με τις πρώτες μεγάλες επιτυχίες μας, θα αποφασίσουμε ότι είναι μάλλον καιρός να μετατρέψουμε σε λίπασμα όλες τις οργανικές ουσίες που προέρχονται από τον κήπο και την κουζίνα μας, και με το μείγμα που προκύπτει (κομπόστ) να χαρίσουμε στο χώμα υγεία και στα φυτά μας δύναμη. Ίσως επίσης να εξοικονομήσουμε τα χρήματα και τα ελάχιστα τετραγωνικά που χρειάζονται, για να εγκαταστήσουμε και ένα από τα μικρά οικιακά θερμοκήπια που κυκλοφορούν πλέον στην ελληνική αγορά, ώστε να παράγουμε λαχανικά αλλά ακόμη και εξωτικά φρούτα, ολόκληρο σχεδόν το χρόνο. Δεν είναι δύσκολο, πάλι, από την αρχή κιόλας να χτίσουμε με τούβλα ένα υπερυψωμένο παρτέρι για να κάνουμε όλες τις εργασίες στο ύψος των χεριών μας και να μην χρειάζεται να μένουμε για πολλή ώρα σκυφτοί, ιδιαίτερα αν δεν πρέπει να επιβαρύνουμε την μέση μας. Μπορεί πάλι, αργότερα, να αποφασίσουμε να επεκτείνουμε τις δραστηριότητες μας και στο χώρο της «κτηνοτροφίας». Οι κότες (χωρίς κόκορα καλύτερα, γιατί μπορεί να ενοχλούνται οι περίοικοι) θεωρούνται από τα πιο εύκολα στην εκτροφή τους οικιακά ζώα.
  • Το συμπέρασμα: Δε θα δυσκολευτούμε τελικά να βρούμε τη λύση σε ότι κι αν αντιμετωπίσουμε, με μόνους βοηθούς μας την εμπειρία που με τον καιρό θα αποκτήσουμε και την δημιουργική μας φαντασία. Ίσως χρειαστεί μόνο να πάρουμε ένα χεράκι βοήθειας από τα μέλη της οικογένειάς μας ή κάποιους φίλους με τους οποίους μοιραζόμαστε το ίδιο πάθος για ότι τρέφει τη ζωή…

Ακολουθεί ένας κατάλογος με τα φυτά που καλλιεργούνται πιο εύκολα και κατά κανόνα μας ανταμείβουν με πλούσια παραγωγή:

  • Λαχανικά: ντοματιά, αγγουριά, πιπεριά, μελιτζανιά, κολοκυθιά, κρεμμύδι, πράσο, σέλινο, καρότο, ραπανάκι, λάχανο, μαρούλι, σπανάκι, μπιζελιά, φασολιά.
  • Φρούτα: φράουλα, φραγκοστάφυλο, βατόμουρο.
  • Μυρωδικά: βασιλικός, δεντρολίβανο, φασκόμηλο, μέντα, ματζουράνα, ρίγανη, θυμάρι, μαϊντανός, ρόκα, δάφνη.
  • Οπωροφόρα δέντρα: συκιά, μηλιά, αχλαδιά, βερικοκιά, κυδωνιά, κερασιά, λεμονιά.

Οδηγίες Σποράς

α/α ΚΟΙΝΟ ΟΝΟΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΟΝΟΜΑ ΕΠΟΧΗ ΣΠΟΡΑΣ ΒΑΘΟΣ ΣΠΟΡΑΣ ΕΠΟΧΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ
1 Αγγούρι Cucumis sativus Απρίλιος – Μάιος 3 – 5 εκ. καλοκαιρινό
2 Καρότο Daucus carota όλο το χρόνο 1 – 1,5 εκ όλο το χρόνο
3 Κρεμμύδι Allium cepa Φεβρουάριος – Μάρτιος 2 – 4 εκ όλο το χρόνο
4 Κολοκύθι Curcubita pepo Απρίλιος – Αύγουστος 2 – 4 εκ καλοκαιρινό
5 Λάχανο Brassica oleracea Απρίλιος – Σεπτέμβριος 2 εκ χειμωνιάτικο
6 Μαϊντανός Petroselinum crispum Ιούλιος – Αύγουστος 2 εκ καλοκαιρινό
7 Μαρούλι Lactuca sativa Αύγουστος – Φεβρουάριος επιφανειακή κάλυψη χειμωνιάτικο
8 Μελιτζάνα Solanum melongena Δεκέμβριος – Μάιος 2,5 εκ καλοκαιρινό
9 Μπιζέλι Pisum sativum Σεπτέμβριος – Φεβρουάριος 4 – 5 εκ χειμωνιάτικο
10 Πιπεριά Capsicum annum Μάρτιος – Απρίλιος 2 – 2,5 εκ καλοκαιρινό
11 Πράσσο Allium porrum Φεβρουάριος – Μάρτιος 2 – 4 εκ χειμωνιάτικο
12 Ραδίκι Cichorium intybus Αύγουστος – Μάρτιος 1 – 2 εκ χειμωνιάτικο
13 Ραπάνι Raphanus sativus Φεβρουάριος – Μάρτιος 1 – 1,5 εκ χειμωνιάτικο
14 Σέλινο Apium graveolens Μάρτιος – Απρίλιος 2 – 2,5 εκ χειμωνιάτικο
15 Σπανάκι Spinacea oleracea Ιούλιος – Φεβρουάριος 2 – 2,5 εκ χειμωνιάτικο
16 Τομάτα Solanum esculentum Δεκέμβριος – Μάρτιος 2 – 2,5 εκ καλοκαιρινό
17 Φράουλα Fragaria vesca Σεπτέμβριος – Νοέμβριος 1 – 1,5 εκ χειμωνιάτικο
18 Φασόλι Phaseolus vulgaris Μάρτιος – Αύγουστος 4 – 5 εκ καλοκαιρινό

Xρήσιμες συμβουλές

  • Όταν αγοράζετε σπόρους προσέξτε την ημερομηνία λήξεως. Υπάρχει περίπτωση οι σπόροι σας να μη βλαστήσουν αν αυτή έχει περάσει.
  • Όταν σπέρνετε σε τελάρα φροντίστε οι σπόροι να απέχουν μεταξύ τους 2 – 2,5 εκατοστά για να έχουν το χώρο να αναπτυχθούν σωστά.
  • Το πότισμα να γίνεται σταθερές ώρες και με σταθερές ποσότητες νερού. Θα πρέπει να αποφεύγονται οι ώρες με πολλή ζέστη και έντονο ήλιο.
  • Πριν τη μεταφύτευση προετοιμάστε το έδαφος με σκάψιμο (φρέζα ή τσάπα), αφαιρέστε τα ζιζάνια και εφαρμόστε μια βασική λίπανση. Η συνεχής χρήση λαχανόκηπου μπορεί να εξαντλήσει τα αποθέματα ασβεστίου στο χώμα, που είναι απαραίτητο για τη ρύθμιση της οξύτητας, για τη συγκράτηση άλλων στοιχείων (κάλιο), για τη απελευθέρωση θρεπτικών συστατικών που χρειάζονται τα φυτά κ.λ.π. Η έλλειψη διορθώνεται με προσθήκη κατάλληλης ποσότητας ασβεστίου.
  • Η μεταφύτευση στην οριστική θέση των σπορόφυτων (φυτών που προήλθαν από σπόρο) γίνεται συνήθως 4 – 6 εβδομάδες μετά τη φύτευση. Εξαιρούνται τα φυτά που σπέρνονται απ’ ευθείας στο χώμα όπως το καρότο, το ραδίκι, η φράουλα, το φασόλι, ο αρακάς κ.λ.π. και τα φυτά που πρέπει να «ψηθούν» όπως η τομάτα (90 ημέρες), η πιπεριά, η μελιτζάνα (60 – 75 ημέρες) κ.λ.π.
  • Για τη προστασία της καλλιέργειας σας από αρρώστιες προτιμήστε παραδοσιακές μεθόδους φυτοπροστασίας (π.χ. θειάφισμα) η σύγχρονα βιολογικά φυτοφάρμακα, ακίνδυνα για σας και το περιβάλλον. Αποφύγετε τη χρήση γεωργικών φαρμάκων

Του Ανδρέα Μπαρμπούτση, Γεωπόνου